CÔNG TY TNHH TƯ VẤN THIẾT KẾ XÂY DỰNG NGUYENDAT

Vì sao nhà miền Tây luôn có "hàng ba"?

Một khoảng hiên nhỏ, nhưng lưu giữ cả nếp sống của người Nam Bộ.

Có một điều rất thú vị.

Nếu đi từ Cần Thơ sang Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang hay Sóc Trăng, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh quen thuộc: phía trước ngôi nhà luôn có một khoảng hiên rộng, nằm dưới mái che. Người miền Tây không gọi đó là "hiên nhà", mà gọi bằng cái tên rất mộc mạc: hàng ba.

Tên gọi ấy đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Dù nhà mái lá, nhà cấp 4 hay biệt thự hiện đại, hàng ba vẫn hiện diện như một phần không thể thiếu trong nhiều ngôi nhà miền Tây.

Nhưng vì sao lại gọi là hàng ba?

"Hàng ba" bắt nguồn từ đâu?

Ngày xưa, phần lớn nhà Nam Bộ được dựng bằng khung gỗ. Những cây cột được bố trí thành nhiều hàng cột song song từ trong ra ngoài.

Người xưa gọi từng dãy cột là hàng nhất, hàng nhì, hàng ba...

Khoảng không gian có mái che nằm phía trước gian chính, giữa các hàng cột ngoài, dần được gọi luôn là hàng ba.

Theo thời gian, dù vật liệu xây dựng thay đổi từ gỗ sang bê tông cốt thép, cái tên hàng ba vẫn được người miền Tây gìn giữ như một nét văn hóa riêng.

Có lẽ, đây là một trong những thuật ngữ kiến trúc dân gian đẹp nhất của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hàng ba không chỉ để... đi ngang qua

Thoạt nhìn, hàng ba chỉ là một khoảng hiên.

Nhưng với người miền Tây, đó là nơi bắt đầu của rất nhiều câu chuyện.

Buổi sáng, ông ngồi uống trà nhìn nắng lên.

Buổi trưa, bà nhặt rau chuẩn bị bữa cơm.

Chiều xuống, lũ trẻ chạy nhảy ngoài sân rồi ngồi trên hàng ba chờ cha mẹ đi làm về.

Khách đến chơi cũng không vội bước vào nhà. Chỉ cần kéo một chiếc ghế ra hàng ba, rót ấm trà là câu chuyện đã bắt đầu.

Khoảng hiên ấy không chỉ nối sân với ngôi nhà, mà còn nối con người với nhau.

Một thiết kế rất thông minh của người xưa

Không phải ngẫu nhiên mà hàng ba tồn tại hàng trăm năm.

Miền Tây có khí hậu nóng ẩm, nắng gay gắt vào mùa khô và những cơn mưa bất chợt vào mùa mưa.

Khoảng hiên rộng giúp:

• Che nắng cho cửa chính và tường nhà.

• Hạn chế mưa tạt.

• Giảm nhiệt cho không gian bên trong.

• Tăng thông gió tự nhiên.

• Tạo nơi nghỉ ngơi mát mẻ mà không cần sử dụng điện.

Ngày nay, các kiến trúc sư gọi đó là không gian chuyển tiếp (transition space) hay thiết kế thích ứng khí hậu (climate-responsive design). Điều thú vị là người miền Tây đã áp dụng nguyên lý này từ rất lâu, bằng chính kinh nghiệm sống của mình.

Vì sao nhà hiện đại vẫn giữ hàng ba?

Nhiều người nghĩ rằng hàng ba chỉ thuộc về những ngôi nhà xưa.

Thực tế lại hoàn toàn ngược lại.

Ngày nay, rất nhiều mẫu nhà mái Nhật, biệt thự sân vườn và nhà ở hiện đại vẫn dành một khoảng hiên phía trước.

Có thể vật liệu đã thay đổi, đường nét đã hiện đại hơn, nhưng giá trị của hàng ba vẫn còn nguyên:

• Là nơi ngồi uống cà phê mỗi sáng.

• Là nơi trẻ nhỏ vui chơi an toàn.

• Là khoảng đệm giảm nắng cho phòng khách.

• Là không gian để gia đình ngồi cùng nhau vào mỗi buổi chiều.

Một ngôi nhà đẹp không chỉ để ngắm nhìn.

Đó còn là nơi khiến mọi người muốn ngồi lại lâu hơn.

Hàng ba – nơi giữ lại những điều bình dị nhất

Mái lá có thể thay bằng mái ngói.

Cột gỗ có thể thay bằng bê tông.

Sân đất có thể lát đá.

Nhưng nếu phía trước ngôi nhà vẫn còn một khoảng hiên để đón nắng sớm, tránh cơn mưa chiều, uống một tách trà và ngồi trò chuyện cùng người thân, thì hồn của ngôi nhà miền Tây vẫn còn đó.

Có lẽ vì thế mà sau bao nhiêu năm, người miền Tây vẫn không gọi đó là "hiên nhà".

Họ vẫn trìu mến gọi là hàng ba.